KAYIT DIŞI İSTİHDAM İLE MÜCADELE
KAYIT DIŞI İSTİHDAM İLE MÜCADELE
KAYIT DIŞI İSTİHDAM İLE MÜCADELE
Sosyal Güvenlik Kurumu, kayıt dışı istihdamla mücadele kapsamında yürüttüğü rehberlik ve
bilgilendirme faaliyetleri çerçevesinde her yıl sivil toplum kuruluşları ve meslek odalarına
ziyaretler gerçekleştirmektedir.
KAYIT DIŞI İSTİHDAM NEDİR?
Ülkemizin ve sosyal güvenlik sisteminin önemli sorunları arasında yer alan kayıt dışı istihdam
çalışanların Sosyal Güvenlik Kurumuna hiç bildirilmemesi ya da çalışma gün veya
ücretlerinin eksik bildirilmesidir. Yani sigortasız işçi çalıştırma durumunda olduğu gibi,
çalışma sürelerinin veya ödenen ücretlerin eksik bildirilmesi de kayıt dışı istihdam olarak
değerlendirilmektedir. Çalışanların sigortalı olarak çalıştırılmaları anayasal bir hak olmakla
birlikte aynı zamanda hem çalışanlar hem de işverenler açısından bir zorunluluktur. Yani
işverenlerin çalışanlarını sigortasız olarak çalıştırma hakları olmadığı gibi çalışan kişilerin de
sigortasız çalışmayı istemek gibi bir hakları söz konusu değildir.
Bu şekilde çalışmayı isteyen kişilerin sigortasız çalıştırıldığının tespiti halinde işverenlere
yönelik yaptırımlar uygulanmakta, işverenler kendilerince kötü niyetli olmamalarına rağmen
mağdur olabilmektedirler. Özellikle emekli aylığı alan, dul ve yetim aylığı alan, sosyal
yardım alan veya bakmakla yükümlü konumunda olan bazı kişilerin sigortasız çalışma
konusunda daha istekli oldukları bilinmektedir. Bu kimselerin sigortasız çalışma konusundaki
talepleri karşısında işverenlerin yasal yükümlülüklerini yerine getirme bilinciyle hareket
etmeleri, tespiti halinde mağduriyet yaşamamaları amacıyla gerekli dikkati göstermeleri
gerekmektedir.
Kayıt dışı istihdam; çalışanların sosyal güvenceden yoksun kalmasına, işverenler arasında
haksız rekabete ve kamu gelirlerinde kayba yol açmaktadır.
Kayıt dışı çalışılan süreler emeklilikte hizmetten sayılmaz; bu nedenle gerekli şartlar
tamamlanmadıkça yaşlılık (emeklilik) aylığı bağlanamaz. Çalışamaz duruma geldiğinde
malullük aylığından yararlanamaz. Hayatını kaybetmesi durumunda geride kalan eş ve
çocukları ölüm aylığı hakkından yararlanamazlar. İşsizlik sigortasından faydalanamazlar.
Genel sağlık sigortası primlerini kendileri ödemek zorunda kalabilir. İş kazası ve meslek
hastalığına karşı alınması gereken önlemlerden yoksun olarak çalışmak zorunda kalırlar.
Ücret ve diğer sosyal haklar konusunda Kanunların sağladığı korumadan yoksun olarak daha
kötü şartlarda çalışırlar. İhbar ve kıdem tazminatından yoksun kalır ve yıllık izin, haftalık izin,
doğum izni gibi haklardan yararlanamazlar.
Denetim ve tespitlerde kayıt dışı istihdam belirlenmesi hâlinde, mevzuatta öngörülen idari
para cezaları uygulanır. Fiilin niteliği ve tekrarı durumunda teşvik iptali gibi ilave yaptırımlar
söz konusu olabilir. Kayıt dışı işçi çalıştıran işverene uygulanacak idari para cezası
işverenden işverene ve tutmakla zorunlu oldukları belgeye göre çeşitlilik gösterir. Örneğin bir
yıl bir işçiyi kayıt dışı çalıştırdığının denetim sonucu anlaşılması halinde idari yaptırımı 14
asgari ücrete kadar para cezasıdır. Ayrıca bu çalışmalara ait primler gecikme cezası ve
zammıyla birlikte tahsil edilir.
T.C.
SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
Karaman Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü
BASIN BÜLTENİ
Bu işyerlerinin yararlanmakta olduğu sigorta prim teşvikleri durdurulur. Haksız yararlanılan
teşvikler, gecikme zammıyla birlikte tahsil edilir. Devlet ve özel sektör tarafından sağlanan
teşvikler ile hibe ve kredi avantajlarından faydalanılamaz. Yaşanacak iş kazası ve meslek
hastalıkları karşısında devlete ve işçilere karşı idari ve adli yükümlülükler doğar. Haksız
rekabete neden olur ve piyasa dengesinin bozulmasına zemin hazırlar. İşverenlerin vergi
avantajı sağlayan indirim ve gider yazma gibi avantajlardan yararlanma hakkı olmaz.
İşyerinde çalışanların verimliliği ve motivasyonu azalır. Vergi ve prim kaybına sosyal
güvenlik açığına neden olur. Sosyal güvenlik sisteminde çalışan/emekli dengesinin
bozulmasına neden olur. Primsiz ödemelerin artmasına neden olur. Gelir dağılımının
bozulmasına ve kaynak dağılımında etkinliğin bozulmasına neden olur. Ekonomik verilerin
güvenirliliğine zarar verir ve ekonomik kararların öngörülen etkileri yaratmasına engel olur.
BİLGİ EDİNME, İHBAR ve ŞİKÂYET
Çalışanların çalışmalarının, işverenler tarafından bildirilip bildirilmediğini veya hangi kazanç
seviyesinden bildirildiğini kısa sürede öğrenebileceği birçok yol vardır. Çalışanlar PTT’den
alınan e-devlet şifresi ile www.turkiye.gov.tr adresinden sorgulama yapabilirler. Yine 7 gün
24 saat “ALO 170” Çalışma ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezini arayabilirler. İl ve
ilçelerde bulunun tüm Sosyal Güvenlik İl Müdürlükleri veya Sosyal Güvenlik Merkezlerine
başvurarak da sigortalı olarak bildirilip bildirilmediği ve hangi kazanç seviyesinden
bildirildiğini kısa sürede öğrenebilirler.
Çalışanlar, sigortasız çalıştırıldıklarını ya da ücretlerinin veya çalışma sürelerinin eksik
bildirildiğini düşündüklerinde ihbar ve şikayetlerini ALO 170’e, Sosyal Güvenlik İl
Müdürlüğü/Sosyal Güvenlik Merkezine veya CİMER yani Cumhurbaşkanlığı İletişim
Merkezi üzerinden de iletebilirler.
YABANCI UYRUKLU İŞÇİ ÇALIŞTIRMANIN ŞARTLARI NELERDİR?
İşverenlerce çalıştırılacak kişi yabancı uyruklu ise önceden çalışma izni alınması
gerekmektedir. Bilanço esasına tabi işyerlerinde, adına çalışma izni başvurusu yapılan
yabancının çalışacağı işyerinde, istihdam edilmek istenilen her bir yabancı için en az beş Türk
vatandaşının istihdamı esastır. Yabancı uyruklu çalışana ödenecek aylık ücret miktarının
yabancı çalışanın görev ve yetkinliği ile bağdaşır seviyede olması zorunludur. Buna göre
yabancı çalışana ödenecek ücretin en az başvuru tarihi itibariyle yürürlükte bulunan asgari
ücret tutarı dikkate alınarak Bakanlıkça belirlenen seviyede olması gerekmektedir.
Çalışma izni bulunmayan yabancı uyruklu kişinin çalıştırıldığının tespiti halinde her bir
yabancı uyruklu kişi için ödenecek idari para cezası tutarı 2025 yılı için 81.683 TL’dir. Kayıt
dışı yabancı işçi çalıştıran işveren, yabancı uyruklu kişinin, varsa eş ve çocuklarının
konaklama giderleri ile ülkelerine dönmeleri için gerekli masrafları ve gerektiğinde sağlık
harcamalarını da karşılamak zorunda kalabilmektedir.
T.C.
SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
Karaman Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü
BASIN BÜLTENİ
ÜCRETLERİ BANKA KANALI İLE ÖDEME YÜKÜMLÜLÜĞÜ
Türkiye genelinde işveren tarafından çalıştırılan işçi sayısının 3 ve üzerinde olması halinde
çalıştırılan işçilere yapılan ücret dahil her türlü ödemenin kanuni kesintileri düşüldükten sonra
kalan net tutarının bankalar aracılığıyla ödenmesi zorunludur. Bu ödemelerin banka
aracılığıyla yapılmaması durumunda işverenlere 2025 yılı için her işçi ve her ay için 2.179 TL
idari para cezası uygulanmaktadır.